FANDOM


Mieszko I (między 922 a 945 - 25 V 992) - książę i pierwszy historyczny władca Polan (Polski) z dynastii Piastów, syn Siemomysła, wnuk Lestka, prawnuk Siemowita.

Jako władca kontynuował politykę przodków, rozszerzając tereny swego władztwa na sąsiednie ziemie. W chwili objęcia władzy panował prawdopodobnie nad ziemiami Wielkopolski, Kujaw, Mazowsza i być może Pomorza Gdańskiego, później zajął także Pomorze Zachodnie po długoletnich walkach z Wieletami, Wolinianami i Niemcami oraz ziemię lubską, a także prawdopodobnie Śląsk i Małopolskę, którą przekazał w lenno swemu synowi, Bolesławowi Chrobremu.

Ważnym elementem w polityce Mieszka I było przyjęcie chrztu i rozpoczęcie chrystianizacji kraju. Umożliwiło to mu włączenie Polski do kręgu państw kultury zachodniej. Nad Wartę i Wisłę przybywać zaczęli chrześcijańscy misjonarze, którzy plenili pogańskie kulty, głosili chrześcijaństwo, pomogli także w organizacji administracji kraju.

Biografia Edytuj

Państwo Polan w czasach Mieszka I Edytuj

Śmierć Siemomysła nastąpiła zapewne na przełomie lat 50. i 60. X wieku. Obejmując władzę po nim, Mieszko panował nad Wielkopolską, Kujawami, Mazowszem, ziemią łęczycką, sieradzką, prawdopodobnie także Pomorze Gdańskie. Państwo było dobrze zorganizowane, podstawą jego dochodu były wpływy z handlu oraz daniny, składane przez poddanych. Istniała rozbudowana sieć grodów - ufortyfikowanych osad, otoczonych zazwyczaj przez wały ziemne, fosy lub drewniane palisady, mające chronić umożliwić załodze grodu jego obronę przed wrogiem w przypadku oblężenia. Część z nich pełniła jedynie funkcje obronne, niektóre jednak były również ośrodkami administracyjnymi. Rezydujący tam namiestnicy, zwani komesami, a od XIII wieku kasztelanami zarządzali w imię księcia poszczególnymi prowincjami, odpowiadali za zbieranie danin od poddanych, a także pełnili funkcje sędziów w sprawach mniejszej wagi. Namiestnicy dowodzili załogą grodu i mniejszymi osadami. W razie wojny i pospolitego ruszenia stawali na czele miejscowych oddziałów wojskowych. Sam książę wraz z dworem nie miał stałej siedziby. Był w ciągłej podróży po kraju, jednak prawdopodobnie funkcje najważniejszych grodów spełniało Gniezno, wybudowane około 940 roku, prawdopodobnie w czasach Siemomysła. Podstawą społeczeństwa plemiennego byli kmiecie - wolni chłopi, uprawiający własną ziemię. Część dochodu z uprawy roli lub hodowli zwierząt musieli oddawać jako daninę władcy. Istniały także tzw. wsie służebne, których mieszkańcy byli wyspecjalizowani w wykonywaniu określonego zawodu, np. bartnictwie. Podstawę armii państwa stanowiła drużyna, w czasach Mieszka bardzo dobrze zorganizowana, składająca się, według Ibrahima ibn Jakuba z około 3 tysięcy ludzi. Utrzymanie zapewniał im książę, dbając o ich wyżywienie, uzbrojenie, miejsce zamieszkania, wypłacając im także regularny żołd.

Początki panowania Mieszka I Edytuj

O początkach panowania Mieszka nie wiemy wiele. Okres ten był czasem parcia Polan na zachód i walk z pogańskimi plemionami Wieletów, wspieranych przez grafa Wichmana z rodu Billungów, banitę niemieckiego, wygnanego przez cesarza Ottona. Wichman wespół z Wieletami dwukrotnie, w 964 i 965 roku najechał na ziemię Polan. Podczas jednego z ataków poległ nieznany z imienia brat Mieszka I. Równocześnie coraz większe zagrożenie dla Mieszka stanowili Niemcy. Margrabia Marchii Wschodniej (przygranicznej jednostki administracyjnej w Rzeszy) Geron prowadził zakrojone na szeroką skalę działania wymierzone przeciwko Słowianom. W 963 roku wziął udział w wyprawie na wschód, w wyniku której udało mu się podporządkować Niemcom plemiona Łużyczan i Słupian. Wtedy doszło też do zetknięcia Cesarstwa z Polanami. Mieszko I prawdopodobnie obawiając się dalszej ekspansji Gerona zobowiązał się płacić cesarzowi trybut z kraju aż po rzekę Wartę. Historycy spierają się o znaczenie tych słów, część uznaje, że "kraj aż po rzekę Wartę" to ziemia lubuska, inni, że chodzi tu o Pomorze, wreszcie są tacy, którzy przypuszczają, że jest to Śląsk czy nawet zachodnia Wielkopolska.

Sojusz polsko-czeski; małżeństwo z Dobrawą; chrzest Polski Edytuj

Kraj Polan był dotąd państwem pogańskim, nie zaliczanym do kręgu kultury zachodniej i pomijanym na arenie międzynarodowej. Mieszko zagrożony ze strony Niemców, którzy wspierani przez Kościół parli na wschód podbijając ziemie Słowian i nawracając ich, oraz Wieletów szukał wsparcia wśród sąsiednich państw. Rozumiał, że jedynie chrzest umożliwi Polsce przetrwanie i odsunie widmo konfliktu z Niemcami. Jedynymi ościennymi państwami chrześcijańskimi były Czechy, prawdopodobnie sprzymierzone z Wieletami i Cesarstwo. Książę Polan nie chcąc uzależnić się od Niemiec, a równocześnie prawdopodobnie chcąc rozerwać hipotetyczny sojusz czesko-wielecki postanowił zwrócić się do władcy czeskiego, Bolesława I Okrutnego z dynastii Przemyślidów. Ten, również zaniepokojony ekspansją Niemców postanowił sojusz z Polanami, kosztem teoretycznego przymierza z Wichmanem i Wieletami. Zbliżenie Polski i Czech nastąpiło w 964 lub w 965 roku. Przyjaźń przypieczętowano małżeństwem córki Srogiego, Dobrawy z Mieszkiem I. Wcześniej Mieszko musiał odprawić swoje pogańskie żony, z którymi żył w poligamii. Nie wiadomo nic o nich, ani też o ich hipotetycznych potomkach, Gall zapisał jednak, że książę żył równocześnie w związku z siedmioma kobietami. Data urodzenia Dobrawy jest nieznana, źródła mówią o niej jednak, jako o kobiecie podstarzałej, niemniej jednak w tamtych czasach mogło to oznaczać zarówno dwadzieścia, jak i czterdzieści lat. Urodziła ona Mieszkowi przynajmniej dwoje dzieci: syna Bolesława, późniejszego króla Polski i córkę Świętosławę, późniejszą królową Danii, Szwecji i Norwegii. Wraz z Dobrawą do Polski przybyli licznie duchowni, wśród nich prawdopodobnie pochodzący z Europy Zachodniej (Włochy, Francja lub Lotarygnia) Jordan, pierwszy biskup misyjny Polski, ordynowany zapewne w 968 roku. Wkrótce rozpoczęto przygotowania do chrztu Mieszka I, jego dworu i drużyny, który odbył się prawdopodobnie w Wielkanoc 966 roku. Wydarzenie to jest uważane za symboliczne przyjęcie przez Polaków chrześcijaństwa, a niekiedy nawet za początek historycznych dziejów naszego kraju.

Początki Kościoła w Polsce Edytuj

Prawdopodobnie wraz z Dobrawą do kraju przybył, jak już wyżej wspomniano, Jordan, duchowny zachodnioeruopejski, który szybko został mianowany biskupem misyjnym Polski. Rezydując w Poznaniu kierował organizowaniem Kościoła i chrystianizowaniem kraju. Charakter misji Jordana nie jest znany, większość historyków uważa jednak, że jordan był podległy bezpośrednio papieżowi. Nawracanie poddanych, rozpoczęto od dworu i drużyny Mieszka, następnie zaczęto głosić Ewangelię wśród elit, głównie wielkopolskich. Proces chrystianizacji trwał bardzo długo, jeszcze w XIV wieku część poddanych wyznawała pogaństwo. Niemniej jednak mimo jego ostatecznego wyplenienia wiele pogańskich obyczajów, np. topienie marzanny przetrwało nawet do czasów dzisiejszych.

Pokonanie Wichmana i shołdowanie Pomorza Edytuj

W 967 roku rozgorzała na nowo wojna polsko-wielecka. Tym razem wspierani przez Wichmana Wieleci połączyli siły z Wolinianami. Wrogi Polsce wojska zaatakowały ją, jednak tym razem Mieszko lepiej przygotował się do obrony. Z pomocą wysłanych przez Bolesława Srogiego, księcia Czech, posiłków zdołał rozbić nieprzyjaciół. Polańscy wojownicy dopadli i zabili także Wichmana, którego oręż Mieszko wysłał cesarzowi Ottonowi I, zyskując tym samym jego wdzięczność za wyeliminowanie wspólnego wroga. Zwycięstwo nad Wieletami i Wolinianami umożliwiło Mieszkowi podporządkowanie sobie Pomorza. Zostało ono prawdopodobnie jedynie shołdowane. W jednej z wersji Legendy o św. Wojciechu napisano, że jeden z najważniejszych książąt pomorskich uprzednio przyjąwszy z rąk Polan chrzest, zawarł z nimi przyjaźń i poślubił córkę Mieszka. Z powodu braku innych źródeł informacji tej nie można ani potwierdzić, ani odrzucić. Niemniej jednak za jej prawdziwością przemawia fakt, że późniejsi książęta pomorscy byli w jakiś sposób spokrewnieni z Piastami, o czym wspominają źródła. Trzy główne hipotezy zakładają, że pochodzili oni od córki Mieszka I, jego ojca Siemomysła lub od któregoś z młodszych synów Mieszka zrodzonych z jego drugiej żony, Ody.

Bitwa pod Cedynią Edytuj

W 972 roku w kierunku ziem Polan wyruszył z wojskami wspierany przez grafa Zygfryda von Walbecka, ojca kronikarza Thietmara, margrabia łużycki Hodon. Intencje Hodona nie są dokładnie znane. Zapewne po zwycięstwie Mieszka nad Wichmanem, Wieletami i Wolinianami, poczuł, że strefa jego wpływów na Pomorzu jest zagrożona, być może nawet został poproszony o pomoc przez samych Wolinian. Prowadząc kilka tysięcy wojsk Hodon dotarł pod polski gród Cedynię, gdzie miał przeprawić się przez Odrę i ruszyć na północ. Równocześnie w miejscu tym obóz rozbiły wojska Mieszka I i jego brata Czcibora. Bracia urządzili zasadzkę na Niemców. Mieszko na czele części oddziałów stanął na biegnącej z brodu na rzece do Cedyni drodze, Czcibor natomiast na czele pozostałych wojsk ukrył się na pobliskich zalesionych wzgórzach. 24 czerwca wojska Hodona przeprawiły się przez Odrę i wyszły na spotkanie znacznie szczuplejszym siłom Mieszka. Ten upozorował ucieczkę do grodu, a nie spodziewający się niczego Niemcy ruszyli za nim w pogoń. Wtedy ze wzgórz runęły na nich z boku i od tyłu oddziały Czcibora. Równocześnie Mieszko zawrócił i z pomocą załogi Cedyni zaatakował nieprzyjaciół. Otoczeni Niemcy w większości poginęli z rąk Polan lub też, ratując się ucieczką potopili się w nadodrzańskich bagnach. Z całego pogromu zdołali ujść jedynie Hodon i Zygfryd wraz z garstką niedobitków.

Następstwa bitwy Edytuj

Dzięki temu spektakularnemu zwycięstwu Polan władza Piastów na Pomorzu Zachodnim utrwaliła się jeszcze bardziej, zagrożenie ze strony przygranicznych marchii niemieckich zostało natomiast zażegnane. Całkowite rozbicie sił Hodona przeraziło Niemców, obawiających się buntu podlegających im Słowian lub, co gorsza, odwetowego najazdu Mieszka I. Zaniepokojony cesarz powrócił z Italii i wezwał Mieszka oraz Hodona na sąd, który odbył się w Kwedlinburgu prawdopodobnie jeszcze w 972 roku. Otton za wywołanie konfliktu obwinił tylko i jedynie Mieszka, który musiał wysłać swojego syna, Bolesława Chrobrego, jako zakładnika do Rzeszy. Bolesław wkrótce, bo już w 973 roku, po śmierci cesarza Ottona powrócił do kraju. Nie wiadomo, jakby dalej potoczyłyby się stosunki polsko-niemieckie, znacznie pogorszone po osądzeniu w Kwadlinburgu.

Ekspansja na wschód Edytuj

Po odparciu ataku Hodona Mieszko skupił się prawdopodobnie na ekspansji na wschodzie. Badania archeologiczne wykazały, że na ten okres przypada opanowanie przez Polan ziemi sandomierskiej, zamieszkałej przez nieznane plemię, żyjące między siedzibami Wiślan, Lędzian i południowymi rubieżami Mazowsza. Mieszko zajął także ziemię przemyską, zwaną Grodami Czerwińskimi. Niewykluczone, że krainy te miały stanowić bazę wypadową do planowanego ataku na należącą do Czech Małopolskę. Część historyków wątpi jednak, czy zabór ziemi przemyskiej i sandomierskiej nastąpił już wtedy, w ruskiej kronice, zwanej Powieścią minionych lat pisze bowiem, że poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody (...). W zdaniu tym, opisującym wyprawę wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego na Grody Czerwińskie z 981 roku, użyto sformułowania "ku Lachom", zastępując powszechnie używane wyrażanie "na Lachy". Część mediewistów interpretując ten fragment doszła do wniosku, że Grody Czerwińskie w chwili ataku Rusinów nie należały do Polan (Lachów), a Lędzian. Również co do podboju ziemi sandomierskiej historycy mają wątpliwości, część z nich sądzi bowiem, że należała ona do Czech i została włączona do Polski wraz z Małopolską.

Stosunki ze Skandynawią Edytuj

Córką Mieszka i Dobrawy była Świętosława. Kiedy między 980 a 984 roku ojciec zawarł sojusz z władcą Szwecji Erykiem Zwycięskim, została wysłana do Szwecji, gdzie poślubiła ów Eryka. Doczekała się z nim dwójki dzieci: Olofa Skötkonunga oraz Holmfrydy Eriksdotter. Zaaranżowane przez Mieszka małżeństwo było czysto polityczne, mające umocnić przymierze wymierzone przeciwko Duńczykom. W ten sposób książę Polan chciał zwiększyć swoją władzę na Pomorzu Zachodnim. Jak zapisał Adam z Bremy, niezbyt wiarygodny dziejopisarz wojska polsko-szwedzkie do cna pobiły Duńczyków.

Stosunki polsko-niemieckie i polsko-czeskie po śmierci Ottona II Edytuj

W 982 roku cesarz Otton II, następca Ottona I Wielkiego poniósł klęskę w wojnie z Saracenami w Italii. Wykorzystali to podlegli mu Słowianie połabscy, którzy rok później wzniecili potężne powstanie, wyzwalając się spod cesarskiego panowania na przeszło dwieście lat. Sytuację w Niemczech pogorszyła nagła śmierć cesarza i objęcie władzy przez jego małoletniego syna Ottona III, w związku z czym wybuchł konflikt między jego matką, księżniczką bizantyjską Teofano a Henrykiem Kłótnikiem, krewnym Ottona. Mieszko postanowił, podobnie jak książę czeski Bolesław Srogi wesprzeć Kłótnika. Jednak kiedy ten w 984 roku spróbował przejąć pełnię władzy, Polanie opowiedzieli się za Ottonem III i jego matką. Mieszko prawdopodobnie chciał zakończyć wojnę domową w Rzeszy, bojąc się, że bunt Połabian rozleje się na jego ziemie. Ostatecznie z pomocą Słowian Otto zwyciężył, a Henryk zrzekł się władzy. W 985 roku Mieszko wsparł Niemców w walkach z Połabianami. Stosunki z cesarzem stawały się coraz lepsze. W 985 roku obaj władcy spotkali się i wymienili darami. Jednym z prezentów przekazanym przez Mieszka był wielbłąd. Wtedy też Polanie kolejny raz wsparli Niemców walkach ze Słowianami, tym razem jednak nie wiemy, czy chodziło o Połabian, czy też Czechów, wrogich Ottonowi. Jeżeli to Czechy był celem, wtedy zapewne Mieszko przyłączył do swego państwa Śląsk, gdzie wzniósł kilka potężnych grodów (Wrocław, Głogów, Opole). Był to ostateczny koniec przyjaźni polsko-czeskiej, podupadłej po śmierci Dobrawy w 977 roku. Zajęcie Śląska doprowadziło do wojny i mimo, że wkrótce zawarto rozejm niemiecko-czeski konflikt polsko-czeski nadal trwał. W 990 roku Mieszko zajął Małopolskę z Krakowem, którą przekazał w zarząd najstarszemu synowi, Bolesławowi Chrobremu.

Dagome iudex Edytuj

W 991 lub w 992 roku Mieszko i jego druga żona Oda wydali dokument, zwany przez historyków Dagome iudex, w którym przekazali Polskę pod opiekę papieżowi. Oryginalny tekst nie zachował się, co utrudnia interpretację dokumentu. Istnieją dwie zasadnicze hipotezy co do charakteru Dagome iudex. Pierwsza zakłada, że Mieszko wysyłając go rozpoczął starania o przekształcenie biskupstwa misyjnego w Poznaniu we właściwą organizację kościelną, której podlegałby teren wszystkich ziem podległych Polanom. Zgodnie z teorią tą wtedy to Polska zaczęłaby płacić świętopietrze. Druga hipoteza zakłada, że Mieszko w testamencie wydzielił Małopolskę i oddał ją we władanie Bolesławowi Chrobremu, swemu pierworodnemu synowi, resztę kraju natomiast przekazał Odzie i jej synom, Mieszkowi i Lambertowi. Dagome iudex wydał natomiast stary książę i oddał swój kraj pod opiekę papieżowi, aby zabezpieczyć interesy żony i młodszych synów. Za teorią tą przemawia fakt, iż Chrobry nie jest wymieniony w dokumencie. Fakt, iż nie wspomniano tam także o jednym z synów Mieszka i Ody, Świętopełku wskazywać może na to, że ten już nie żył, bądź wydzielono mu osobne księstwo, być może Pomorze.

Ostatnie lata życia i śmierć Edytuj

Mieszko spotkał się po raz ostatni z cesarzem Ottonem III i jego matką, Teofano w 991 roku w Kwadlinburgu, gdzie nastąpiła wymiana darów. W tym samym roku wziął udział w jego wyprawie na kraj Stodoran ze stolicą w Brennie. Zmarł 25 maja 992 roku, według Thietmara "sędziwy wiekiem i gorączką zmożony"

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki